39. Bölüm: Görelilik
Üniversite Fiziği V: Modern Fizik · 39. bölüm
39.1 Tren ve Peron: Galile Dönüşümü
Hareketli bir vagonda topu fırlat; yörüngeyi vagondaki ve perondaki gözlemcinin gözünden izle. Galile hız toplamasını (u = u′ + v) ölç ve topun perona göre dik düştüğü atışı bul.
Simülasyonu Aç39.2 Michelson–Morley Girişimölçeri
Taş masa üzerindeki girişimölçeri döndür: eter hipotezi 90°'lik dönüşte yaklaşık 0,4 saçaklık kayma öngörür. Önce aynayla λ'yı ölç, sonra beklenen kaymayı hesapla ve gerçek deneyin sonucuyla karşılaştır.
Simülasyonu Aç39.3 Hareketli Kaynak, Hareketli Gözlemci: Işık Hızını Ölç
İki dedektör arasındaki uçuş süresinden hız ölç. Arabadan fırlatılan topun hızı u′ + v çıkar; ama ışık atımı, kaynak ya da dedektörler hangi hızla giderse gitsin hep c ile ölçülür.
Simülasyonu Aç39.4 Işık Saati, Müonlar ve Uzunluk Kısalması
Hareketli ışık saatinin tıklarını durgun saatle karşılaştırıp γ'yı ölç; atmosferde doğan müonların yere ulaşma oranından zaman genişlemesini sına; hızlı bir geminin boyunu uçlarını aynı anda işaretleyerek ölç.
Simülasyonu Aç39.5 Lorentz Dönüşümü ve Uzay-Zaman Diyagramı
Tren ve peron üzerindeki iki olayı (yıldırım) bir Minkowski diyagramına yerleştir; hızı değiştirerek S′ eksenlerinin eğilişini, eşzamanlılığın bozulmasını ve uzay-zaman aralığının değişmezliğini gör.
Simülasyonu Aç39.6 Göreli Hız Toplama: Gemiden Fırlatılan Sonda
Dünya'ya göre v ile giden gemiden, gemiye göre u′ hızlı bir sonda fırlat. Dünya'daki işaret istasyonlarının ölçtüğü hızı Galile toplamasıyla karşılaştır; ışık atımıyla c sınırını sına.
Simülasyonu Aç39.7 Sabit Kuvvetle Hızlanan Elektron: Göreli Momentum
Doğrusal hızlandırıcıda elektrona sabit elektrik kuvveti uygula. Momentum zamanla doğrusal artarken hız c'ye yaklaşır ama onu aşamaz; klasik "hayalet" elektron ise ışıktan hızlı gider. p/(mv) oranından γ'yı ölç.
Simülasyonu Aç39.8 Elektronun Hız Sınırı: Uçuş Süresi Deneyi
Elektronları 0,1–15 MV gerilimle hızlandır ve 8,40 m'lik yolu ne kadar sürede aldıklarını ölç. v²–K grafiği klasik doğrudan ayrılıp c²'de doyar; ölçümlerinden elektronun durgun enerjisini (mc²) çıkar.
Simülasyonu Aç39.9 Einstein'ın Asansörü: Eşdeğerlik İlkesi
Kapalı bir kabinde top bırak ve yatay ışık atımı gönder. Dünya'da duran kabinle uzayda g ivmesiyle hızlanan kabini hiçbir deney ayıramaz; ışığın da kütle çekiminde büküldüğünü gör ve GPS saatlerinin günlük kaymasını hesapla.
Simülasyonu Aç