36. Bölüm: Görüntü Oluşumu
Üniversite Fiziği IV: Işık ve Optik · 36. bölüm
36.1 Düz Ayna: Görüntünün Yeri, Boy Aynası, Açılı Aynalar
Mumdan çıkıp aynadan yansıyan ve gözüne ulaşan ışınları izle; uzantılarının kesiştiği yere bir iğne koyarak sanal görüntünün yerini paralaksla bul. Tüm boyunu görmek için gereken en kısa aynayı ve açılı iki aynadaki görüntü sayısını keşfet.
Simülasyonu Aç36.2 Küresel Ayna: Ekranda Görüntü Yakalama
Optik rayda ışıklı bir oku içbükey aynanın önüne koy, yansıyan ışınların gerçek küresel yansımayla izlendiği düzenekte ekranı kaydırarak en keskin görüntüyü bul. p ve q ölçümlerinden bilinmeyen aynanın odak uzaklığını hesapla, büyütmeyi sına, tümsek aynada sanal görüntüyü incele.
Simülasyonu Aç36.3 Kırılmayla Görüntü: Görünür Derinlik ve Cam Çubuk
Su dolu kabın dibindeki bozuk paradan çıkıp yüzeyde kırılan ve gözüne ulaşan ışınları izle; uzantılarının kesiştiği görünür derinliği işaretle ve sıvının kırılma indisini bul. Ucu küresel cam çubukta ışınların toplandığı noktayı arayıp küresel kırıcı yüzey denklemini sına.
Simülasyonu Aç36.4 İnce Mercek: Optik Rayda Odak Uzaklığı Ölçümü
Işıklı ok, mercek ve ekranı optik raya yerleştir; ışınlar merceğin iki küresel yüzeyinde gerçek Snell kırılmasıyla izlenir. Ekranda keskin görüntüyü bularak (p, q) ölç, 1/q–1/p grafiğinden bilinmeyen merceğin odak uzaklığını hesapla; büyütmeyi, 4f en kısa uzaklığını ve Bessel yöntemini sına.
Simülasyonu Aç36.5 Mercek Kusurları: Küresel ve Renk Sapması
Paralel ışınları düzlem-dışbükey bir mercekten geçir: kenardan geçen ışınların ekseni daha yakında kestiğini ölç, sapmanın h² ile büyüdüğünü ve merceği ters çevirince değiştiğini keşfet. Kırmızı ve mavi ışığın odaklarını karşılaştır, çakmaktaşı camından ikinci bir mercek ekleyerek renksemez (akromatik) çift tasarla.
Simülasyonu Aç36.6 Fotoğraf Makinesi: Netleme, Diyafram ve Pozlama
50 mm’lik objektifi sensöre göre kaydırarak bir kişiyi netle; ışınların ince mercek kuralıyla izlendiği makinede bulanıklık dairesini, f-sayısının pozlamaya ve alan derinliğine etkisini ölç, sensördeki görüntü boyunu hesapla.
Simülasyonu Aç36.7 Göz: Uyum, Yakın ve Uzak Nokta, Gözlük Reçetesi
İndirgenmiş göz modelinde (tek ince mercek + 1,70 cm’deki ağ tabaka) cismi yaklaştırıp uzaklaştırarak normal, miyop, hipermetrop ve presbiyop gözlerin yakın ve uzak noktalarını ölç; ağ tabakadaki bulanıklığı izleyerek her göz için doğru kontakt lensin gücünü (diyoptri) bul.
Simülasyonu Aç36.8 Büyüteç: Açısal Büyütmeyi Ölçmek
Küçük bir yazıyı büyütecin odağına ve odağının içine yerleştir; gözün gördüğü açısal boyutu, yazı 25 cm’deyken görülen boyutla karşılaştırarak açısal büyütmeyi ölç. Görüntü sonsuzdayken m = 25/f, yakın noktadayken m = 1 + 25/f olduğunu keşfet.
Simülasyonu Aç36.9 Bileşik Mikroskop: Ara Görüntü ve Toplam Büyütme
Objektif ve göz merceği arasındaki ışınları izle; preparatı ince ayarla kaydırarak ara görüntüyü göz merceğinin odağına getir ve çıkan ışınları paralelleştir. Objektifin yanal büyütmesi ile göz merceğinin açısal büyütmesinden toplam büyütmeyi hesapla, objektif değiştirerek karşılaştır.
Simülasyonu Aç36.10 Teleskop: Kepler ve Galileo Dürbünleri
Uzak bir yıldızdan eğik gelen paralel ışık demetini objektif ve göz merceğinden geçir; göz merceğini kaydırarak çıkan ışınları paralel yap (afokal düzen), çıkış açısını ölçüp açısal büyütmenin −f_o/f_e olduğunu bul. Iraksak göz mercekli Galileo dürbününde görüntünün düz olduğunu gör.
Simülasyonu Aç