Ücretsiz kayıt ol Quizler, puan sistemi ve daha fazlası için hesap oluştur.
Kayıt Ol Giriş Yap
Laboratuvar Orta Karışımları Ayırma

Çözünürlük Farkından Ayırma

Karışımları Ayırma konusunda interaktif kimya laboratuvar simülasyonu.

20-30 dakika 12 görüntülenme 08.05.2026

Deney 1.3 – Çözünürlük Farkından Yararlanarak Ayırma

Naftalin ve şeker karışımının su kullanılarak ayrılması
"Benzer benzeri çözer" ilkesine göre polar çözücüler (su) polar maddeleri, apolar çözücüler apolar maddeleri çözer. Şeker (C₁₂H₂₂O₁₁) polar yapıda olduğundan suda kolayca çözünür. Naftalin (C₁₀H₈) ise apolar aromatik bir bileşiktir ve suda pratik olarak çözünmez (0.03 g/L). Bu farktan yararlanarak karışım ayrılabilir.
Şeker + H₂O → Çözünür (polar-polar etkileşim)
Naftalin + H₂O → Çözünmez (apolar madde + polar çözücü)
📦 Malzemeler
⬜ Naftalin (katı)
🍬 Şeker (katı)
💧 Su
🥄 Baget
🔽 Huni + Filtre
🔥 Isıtıcı
Malzemeleri canvas'a sürükleyin veya buton kullanın
Adım 1: Naftalin ve şekeri beherin içine koyun.

Adım Adım Yönlendirme

  1. 1. Naftalin ve şekeri beherin içine koy
  2. 2. Su ekle
  3. 3. Baget ile karıştır (şeker çözünür, naftalin yüzer)
  4. 4. Filtreden geçir → naftalin filtre kağıdında kalır
  5. 5. Filtratı (şeker çözeltisi) buharlaştır → şeker geri kazanılır
Naftalin (C₁₀H₈)
Yapı: Apolar aromatik
Suda çözünürlük: 0.03 g/L (çözünmez)
● Filtre kağıdında kalır
Şeker (C₁₂H₂₂O₁₁)
Yapı: Polar (OH grupları)
Suda çözünürlük: 200 g/100mL
● Filtreden geçer

Değerlendirme Soruları

  1. "Benzer benzeni çözer" ilkesini naftalin ve şeker örneği üzerinden açıklayınız.
  2. Naftalini suda çözülmeden filtre üzerinde tutacak olan kuvvetler nelerdir?
  3. Buharlaştırma sonrası şeker kristallerinin tekrar elde edilmesi hangi ayırma yöntemidir?
  4. Bu deneyde naftalini şekerden ayırmak için başka bir yöntem önerebilir misiniz?
Gerekli Malzemeler

Naftalin (veya iyot), şeker, su, süzgeç kağıdı, kıskaç, spor, huni, cam baget, erlen, beher, spatül, pens, ısıtıcı, buharlaştırma kabı.

Katı-katı heterojen karışımları ayırmak için kullanılan temel yöntemlerden biri de, bileşenlerin çözünürlük farkından yararlanmaktır. Çözünürlük, belirli bir sıcaklık ve basınçta, bir maddenin belirli bir miktar çözücü içerisinde çözünebilen maksimum miktarıdır. Maddelerin kimyasal yapılarına bağlı olarak çözünürlükleri büyük farklılıklar gösterir; bazı maddeler suda çok iyi çözünürken bazıları hiç çözünmez. Bu fark, karışımların bileşenlerine ayrıştırılmasında etkili bir araçtır.

Bu deneyde, çözünürlükleri birbirinden tamamen farklı olan iki katı madde (naftalin ve şeker) bir karışım halinde verilir ve bu maddelerin su içindeki çözünürlük farkından yararlanılarak birbirinden ayrılması hedeflenir. Şeker (sakkaroz), polar yapılı bir organik bileşiktir ve su molekülleriyle güçlü hidrojen bağları kurabildiği için suda oldukça iyi çözünür. Naftalin ise apolar (polar olmayan) yapılı bir hidrokarbondur; su molekülleriyle yeterince güçlü etkileşim kuramaz ve bu nedenle suda çözünmez.

Bu iki farklı çözünürlük özelliğinden yararlanılarak şu yol izlenir: Naftalin ve şeker karışımı suyla karıştırıldığında, şeker iyonlarına veya moleküllerine ayrışarak suya geçer ve şekerli su çözeltisini oluşturur. Çözünmeyen naftalin ise katı halde çökelti olarak kalır. Bu aşamada, sıvı faz (şekerli su) ile katı faz (naftalin) süzme yöntemiyle birbirinden ayrılır. Süzme işlemi, gözenekli bir süzgeç kağıdından sıvının geçmesine izin verirken katı tanecikleri tutması prensibine dayanır.

Süzme sonucunda süzgeç kağıdında naftalin kalır ve bu şekilde naftalin karışımdan ayrılmış olur. Elde edilen berrak şekerli su çözeltisi ise daha sonra buharlaştırma işlemine tabi tutulur. Çözelti ısıtıldığında, su molekülleri yeterli kinetik enerjiyi kazanarak buhar fazına geçer ve ortamdan uzaklaşır. Su tamamen buharlaştığında geriye, yeniden kristalleşmiş katı şeker kalır. Bu şekilde şeker de çözeltiden geri kazanılmış olur.
Tüm Deneyler